Sverrir Páll Erlendsson

Það er afar gott af og til að fara í leikhús og skjótast stundarkorn inn í aðra veröld en þá sem maður er venjulegast í. Ég hef átt því að fagna í vetur að fara í leikhús oftar en venjulega, bæði hér nyrðra og syðra. Þetta hefur verið fjölbreytt og oft skemmtilegt. Ég er dálítið sérvitur og ætlast til að atvinnuleikhús einkennist af atvinnumennsku og standist kröfur sem slík og ég er ekki alltaf hrifinn af tilraunum til að færa klassísk verk til nútímans. Það er þó hægt að gera snilldarlega ef þeir sem það gera hafa burði til og sem betur fer eru þess dæmi. En leikhúsreynsla mín það sem af ver vetri er einhvern veginn á þessa lund:

Fyrst fór ég í haust og sá Djúpið í Samkomuhúsinu á Akureyri. Þessi sýning Ingvars er mikið afrek og óviðjafnanleg reynsla að fylgja honum á leið hans um landamæri lífs og dauða. Ég hefði ekki viljað missa af því, og jafnframt því að í lokin var áhorfendaskarinn svo lamaður af innlifun að það leið langur tími und sá fyrsti fékk af sér að klappa saman höndum.

Í Dynheimum, sem LA kallar því ómerkilega nafni Rýmið, sá ég svo Lilju. Það var átakanleg sýning á viðfangsefni sem hugsanlega hefur verið að gerast hér í nánd við okkur – ekki bara í Eystrasaltslöndum. Þetta var að mörku leyti ljótt verk og skelfilegt en það gladdi að það var vel leikið, stúlkurnar gerðu mjög vel og einkum sló í gegn unglingurinn úr Eyjafjarðarsveit.

Suður í Reykjavík sá ég tvennt á fyrri hluta vetrar. Ég fór og sá í Nemendaleikhúsinu Eftirlitsmanninn eftir Gogol. Þetta var afskaplega vel heppnuð sýning og má segja með sanni að hópurinn sem er að ljúka námi þarna er sterkur, þarna eru fantagóðir leikarar sem brugðu sér í margvísleg gervi þessa gamla tíma eystra.

Í Þjóðleikhúsinu sá ég í sömu ferð Brennuvargana, sem eru reyndar Biedermenn og brennuvargarnir eftir Max Frisch. Þetta stykki lékum við hér í LMA vorið 1967 í leikstjórn Erlings E. Halldórssonar. Sú sýning þótti mér talsvert betri og áhrifameiri en þessi Þjóðleikhússýning. Þar er að vísu gert meira úr skopi og trúðleik, Scmhitz er túlkaður með hálfgildings bjánahætti og Anna vinnukona er að vísu frábær, en aðrir þótti mér slakir, einkum Biedermann sjálfur, Babette og Eisenring. Kórinn er ónýtur, truflaður af tónlist og Vér erum hér, vandlega hringðaar slöngurnar rauðu, reglunum samkvæmt, verður að engu í nýrri þýðingu. Því miður – samt auglýsir leikhúsið að þetta sé besta sýning ársins.

Hér nyrðra komu svo 39 þrep. Um það vil ég hafa sem fæst orð. Ljós voru góð, hljóðstjórn frábær og sviðslausnir allskemmtilegar sumar - en leikritið lélegt og einskis virði að mínum dómi, ekki einu sinni fyndið, (mér tókst að hlæja einu sinni, en allmargir hlógu ögn oftar) og leikararnir réðu engan veginn við það hlutverk að vera gamanleikarar. Þetta var afar slæmt dæmi um atvinnuleikhús.

Suður var haldið á ný og aftur í Nemendaleikhúsið. Splunkunýtt verk samið fyrir hópinn, Bráðum hata ég þig. Verkið sjálft hefur fengið misjafna dóma og þótt óþarflega klisjukennt og sumum viðkvæmum konum hefur þótt nóg um brjóst og kynlíf, en mestu varðar að leikaraefnin, krakkarnir sem eru að klára skólann í vor, sýna og sanna að þarna er á ferð óvenjusterkur hópur sem ræður líka ágætlega við svona realísk nútímaverk. Vel heppnað.

Í sömu ferð fór ég og sá Fást. Vesturport fær allar rósirnar og stjörnurnar. Þetta er svo frábært verk hjá þessu listafólki og svo vel að því staðið að enginn sem ann leiklist má missa af þessari upplifun. Ég get ekki haft um þetta mörg orð, en það er ekkert venjulegt að maður hrópi upp yfir sig af fögnuði eða verði svo snortinn að maður missi út úr sér VÁ! - hvað eftir annað. Gleðilegt að sjá Þorstein Gunnarsson springa út einu sinni enn og Hilmi Snæ leika frábærlega á ný. Og allir – allir stóðu undir væntingum.

Svona er þetta og ég veit ekki hvað verður meira um leikhús í vetur – nema hér verður Rocky Horror og ég ætla bara að leyfa mér að vona að LA standi þar undir væntingum sem atvinnuleikhús.

Ég sá Mömmu Gógó í gærkvöld. Þetta er nýjasta afurð Friðriks Þórs Friðrikssonar, hugljúf minningarmynd um það hvernig Alzheimer fer með margt gamalt fólk og snertir fjölskyldur þess. Sagan gengur í stórum dráttum upp. Hún fléttast saman við eldri kvikmyndir Friðriks, enda gengur hann afar nærri sjálfum sér við sköpun lykilpersónunnar, kvikmyndastjórans. Sjálfur mun hann hafa horft upp á sjúkdóminn og Börn náttúrunnar, Bíódagar, Höfði á Höfðaströnd og Friðrik á Höfða skapa auk þess mikilvæga hluta af rammanum. Stærri þáttur kvikmyndasögunnar er nýttur, klippur úr fyrstu stórmyndinni 79 af stöðinni eru nokkrum sinnum felldar inn og tækifærið notað að láta Gunnar Eyjólfsson og Kristbjörgu Kjeld spegla gömlu senurnar, orðin gamalt fólk.

Mamma Gógó er ágætis kvöldskemmtun, en fjarri lagi það stórvirki sem gagnrýnendur hafa sagt hana vera. Kristbjörg Kjeld er vissulega óborganleg og heldur þessari mynd gersamlega uppi með sínum óslökkvandi sjarma og fagmennsku. Gunnar Eyjólfsson kemur við sögu og ómar enn eins og Pétur Gautur fyrir 40 árum. Hilmir Snær fer smekklega með kvikmyndagerðarmanninn, en þessa persónu hefur hann svo oft leikið að hér bætir hann engu við. Annað er varla nefnandi, nema sá alkunni vandi íslenskra kvikmynda að leikstjórarnir sleppi því að stjórna leikendum í smáhlutverkum. Sárgrætilegt dæmi um það voru dæturnar og hjúkrunarfólkið.

Ég hef heyrt talað um stórkostlega kvikmyndatöku, en hún er tæplega eins listileg og látið er. Landslagsmyndatakan var afar misgóð og innitökur líka. Mér fannst til dæmis tökurnar inni í Víðinesi slæmar ef frá er talin kyrrmyndin þegar mæðginin koma fyrst inn í framtíðarherbergið tómt. Og ýmislegt skringilegt gerist í myndinni, til dæmis í sambandi við bíl leikstjórans. Menn koma um nótt til að hirða bílinn upp í skuld og draga hann burt. Samt fer leikstjórinn á bílnum til bankastjórans til að biðja um að fá bílinn aftur. Bíllinn var reyndar ekki alltaf með sama skoðunarmiða, stundum var hann gulleitur en stundum grænn endurskoðunarmiði. Tónlistin var afar kunnugleg og mér finnst orðin ærin ástæða til að íslenskir kvikmyndagerðarmenn átti sig á því að til eru fleiri íslensk kvikmyndatónskáld, meðal annars að minnsta kosti tvö sem gera það afar gott í sjálfri Hollywood.

Mamma Gógó er góð kvöldskemmtun, eins og ég sagði, og ég trúið því vel að hún gefi sannferðuga mynd af konu sem verður fyrir því að Alzheimer hremmir hana. Svo margar hliðstæðar sögur hefur maður heyrt úr veruleikanum. Þá eru þarna býsna góð skot á samtímann, einkum Davíð og bankaveldið. Að þessu leyti hefur verið unnið gott verk, en ég ætlast hins vegar til þess af mjög reyndu fagfólki í kvikmyndalist að það skili frá sér verkum sem eru laus við klaufaskap, sem afsaka mætti hjá byrjendum eða ófaglærðum.

Einfaldt Matreiðslu Vasa-Qver, fyrir heldri manna Húss-freyjur útgefið af Frú Assessorinnu Mörtu Maríu Stephensen er með merkari ritum eftir mág hennar, Magnús Stephensen, sem ekki gat verið þekktur fyrir það kyns síns vegna árið 1800 að hafa áhuga á eða gefa út mataruppskriftir. Undir lok kversins er þessi búðingsuppskrift.

"Seinast í veislum eru á stundum brúkaðar kaldar rjómaflautir, tilbúnar af hér um 2 spónblöðum af fínu hveiti, nokkrum eggjablómum, heilum mola af kanelberki, og, ef til er, sítrónuberki, nokkru af sykri smásteyttu og hér um 1 1/2 mörk af ósúrum rjóma. Þetta allt er gæða vel samanhrært, sett svo í pott yfir eld, og þar ákaft slegið eður uppþyrlað, með birktum hrísvendi, uns það þykknar og tekur til að sjóða; þá er því hellt á fat, og borðað kalt, eins og áður er sagt, allraseinast."

Verði ykkur að góðu.

Jæja. Það er komið svo að pallsmíðum sumarsins er lokið. Eftir er eitt og annað sem flest bíður vors, en ég dytta þó trúlega að einhverju í frítímum í haust, en ætla aðallega að njóta verunnar í Hálsakoti þá.

Í dag lauk ég við að jafna staurana, setja á þá handrið og einfalda lista neðan til þar til ég finn einhverja lausn á því hvað kemur þarna á milli. Í gær lauk ég við að þekja pallinn við bakhliðina. Það var með ólíkindum hvað Húsasmiðjumenn létu mig hafa af rusltimbri í það. Ein spýtan var til dæmis hálfsöguð og önnur boruð fyrir skrúfum. Þetta er bara drasl sem þeir selja manni á fullu verði. En hér koma myndir frá  því ég lauk verki i dag:

Þetta er sem sagt framhliðin og handriðið sést þokkalega.

Þetta er fjarskafegurðin, heimreið og allt - og lyngið rautt að baki.

Vesturhliðin. Þar sem pallurinn mjókkar, nálægt miðju húsi, koma tröpur til að stytta leiðina í kjallarann.

Ég hef ekki gert mikið af því að sýna bakhliðina en þarna er hún og sést að pallurinn er allan hringinn og þarna sést líka hvar tröppurnar eiga að koma, þar sem handriðið endar.

Þá erum við komin hringinn og arna sést handriðið betur.

Sem sagt gott í bili.

Það gengur ögn hægar núna þegar skólinn er byrjaður en ég er nokkurn veginn búinn með pallinn við vesturhliðina. þarna sést annars vegar eftir honum í átt að blóðrauðri berjalyngsbrekkunni - það eru enn tínanleg ber - og hins vagar sést í áttina til Akureyrar:

 Þetta klárast á endanum. Mig vantar nokkrar spýtur og svo þarf ég að jafna staurana og leggja ofan á þá - og útbúa tröppur á tveim stöðum. Þetta verður ballfært áður en varir.

Framhaldssagan úr Hálsakoti byrjar á fegurð morgunsins. Ég brá upp 10:20 linsunni til að ná sem mestu af sýninni til suðurs og nágrennis og svona leit þetta út:

En svona nánar með linsu sem teygir þetta ekki svona rosalega var Akureyrarsýnin svona í morgunkyrrðinni - já kyrrðinni. Ég heyrði ofan af Glerárdal bæði mannamál í hátalara, sennilega kynni á einhverju mótorhjólakappakstursmóti, því vélarhljóðin voru mikil, og svo var endalaust plaff-plaff frá skotsvæðinu. Annars var kyrrt:

En pallasmíðin tók svo völdin. Gekk afar vel og þegar ég var að fella fjöl að þremur staurum - síðustu spýtu dagsverksins, komu Jón Már og Rósa í kaffi og tóku með sér einhvern gust, sem varð hálfkaldur þegar dró svo fyrir sólu. En mér tókst sem sagt að klára pallinn við suðurenda hússins alveg enda milli eins og sjá má hér:

Til að sjá þetta betur skellti ég 10:20 linsunni í, og hún gerir þetta allt miklu stærra en það er, en sýnir samt hvað um er að ræða:

Og nú er næst að ganga frá brúninni að framan og svo er þetta smáræði eftir - og svo bakhliðin, en það er bara barnaleikur - spurning hvort Húsasmiðjan á timbur i það handa mér. Þar er ekki alltaf til það sem maður þarf.

Jæja. Þetta þokast allt í áttina og nú er hægt að ganga út á pallinn um stofudyrnar. Búinn að klæða 3/4 af þeim hlutanum sem er við suðurenda hússins. Það var óskaplega gaman að ganga þarna út á pall í réttri hæð og notalegt að sitja við borð sunnan undir og drekka kaffi og njóta útsýnisins. Ef ég set timbureiningar á milli stauranna þá sést ekki snefill af Akureyri eða Pollinum - svo það verður aldrei gert. Aðrar lausnir verða á því.

Þarna sést hvernig pallurinn kemur framan við húsið.

Þetta er mikill völlur :)

Hé var gert á pallsmíði um hegina, Edda og Maggi í heimsókn og Akureyrarvaka í gær, en ég greip að vísu i verk eftir hádegi í dag og lauk við að klæða austurhluta pallsins. Næst er að þekja suðursvæðið, framan við húsið. Verð við það með annarri hendinni í vikunni sem er að  hefjast. Með hinni hendinni verður unnið að undirbúningi skólaársins og kennslunnar. MA verður settur sunnudaginn 13. september.

Þarna sést fyrirbærið úr berjamónum. Uppgangan verður ekki þar sem brettið er, það er bara til bráðabirgða. Ég ætla að hafa tröppur upp á austurhliðina þar sem spýturnar liggja hér nær okkur, einhvers staðar í grennd við undirstöðuna með breiðari svörtu röndinni.

Þarna sést þetta norðan frá. Ég á eftir að saga stubbana og ganga frá kanti, en þetta er ágætis útivistarsvæði í sólskininu og hléi fyrir hafgolunni. Og þarna eru Eyrin, Innbærinn og Suðurbrekkan eins og þetta leit út í dag, grátt og kuldalegt.